آسفالت

نوع روکش و آسفالت را می توان به سادگی با توجه به حجم ترافیک شهری در
خیابان و نوع خاک انتخاب نمود اما گاهی انتخاب روکش آسفالت آنقدر پیچیده
می شود که باید با توجه به تحقیقات و پژوهش های سنگین صورت گرفته و فاکتور
های مهم و وزین مانند چرخه هزینه زندگی انتخاب کرد. هر گاه که در انتخاب
از متدولوژی استفاده شود باید سبک انتخاب شده عینی، منطقی، علنی، قابل
توضیح و مهم تر از همه این که بهترین معیار برای پرداخت کننده مالیات را
در بر داشته باشد.



بسیاری از آژانس های سازنده بزرگراه های ایالات متحده امریکا درصددند تا
روند روکش کردن خیابان ها را مورد بررسی و بازبینی قرار دهند تا نسب به
رعایت اصول و الگوهای آسفالت کاری مطمئن شوند. در برخی از ایالات تصمیم
گیری در این خصوص فقط بر عهده سازمان مرکزی است و در برخی دیگر به سازمان
ها و ادارات زیر مجموعه نیز تفیذ اختیار شده است.



روکش کردن خیابان ها کاری بسیار دشوارتر از آسفالت کردن مسیر درب منزل تا
پارکینگ اتومبیلتان است. اما آسفالت کردن خیابان ها با این نوع آسفالت
بسیار متفاوت است چرا که آسفالت مطلوب می بایست در برابر ترافیک و عبور و
مرور سنگین اتومبیل ها و بدی شرایط آب و هوایی بسیار مقاوم بوده و از نظر
همواری به گونه ای باشد که بتوان بر روی آن هاکی بازی کرد.



همچنین اگر عمل آسفالت کردن خیابان ها به خوبی صورت گرفته و از آن به خوبی
محافظت شود جذابیت خاصی را به خیابان ها و خانه ها ومغازه ها می بخشد. به
همین جهت است که طراحان و مهندسین با استفاده از خلاقیت خود تغییرات جالبی
را در رنگ و الگوی آسفالت کاری پدید آورده اند. باید از آسفالت خیابان ها
طوری محافظت شود که در زمستان ها در اثر برف و یخبندان آسیبی نبیند و در
تابستان هم آلودگی و کثیفی بر آن تاثیر گذار نباشد. اگر آسفالت این گونه
باشد بدیعی است که مقرون به صرفه، بادوام و دائمی خواهد بود و همچنین
نگهداری از آن نیزراحت تر می باشد.



برای تحقق این امر سه فاکتور اساسی وجود دارد که عبارتند از:



1-طراحی مناسب



2-استفاده از مصالح و مواد مرغوب



3-اجرای صحیح عملیات ساخت و زیرسازی ومهمتر از آن نظارت صحیح







تاثیرطراحی مناسب چیست؟



اگر طراحی دقیق و مناسب باشد می توان گفت که خیابان آسفالت شده تا 20 سال به همان صورت اولیه و بدون مشکل باقی می ماند.







شالوده: جاده از زمین و خاک درست شده است پس می بایست کار زیرسازی آن را با استفاده از مواد جامد شروع کرد.



*زیرسازی خیابان می بایست هموار، قرص و محکم باشد و در بستر حمل و نقل
شهری واقع شود. به هیچ عنوان استفاده از تن مایه های گیاهی و حیوانی و خاک
های سطحی در زیرسازی تجویز نمی گردد.



*حدود 6 تا 8 میلیمتر از سطح بالایی زیرسازی باید با سنگ ریزه های زبر و در عین حال متراکم پر شود.



*برای عریض سازی و زیرسازی دوباره خیابان باید مجددا عملیات زیرسازی با
سنگ ریزه ها صورت گیرد تا زه کشی محل اجرا با اطمینان بیشتری انجام شود.



روکش کردن: آنچه می بینیم و به نظر مناسب می آید ملزوما مطلوب نیست. به
عنوان مثال اگر روکش خیابان در نظر صاف و هموار می آید دلیل بر مطلوب بودن
و مناسب بودن آن نیست. در واقع آنچه فاکتور اصلی در مطلوب بودن آسفالت مد
نظر است تراکم و ضخامت آسفالت اجرایی است.



*راههای ورودی و اختصاصی به کمترین تراکم ضخامت یعنی چیز در حدود 50 میلیمتر آسفالت مخلوط گرم نیازمند است.



*ضخامت هر لایه آسفالت معمولا سه چهارم ضخامت آسفالت نرم و مخلوط و گرم
است. پیمانکار می بایست در قراردادش میزان ضخامت و تراکم روکش را بطور
دقیق ذکر کند تا ابهامات در این مورد از بین رفته و از هر گونه کارشکنی
ممانعت به عمل آید.



*برای اینکه دوام آسفالت بیشتر شود بهتر است که 50 میلیمتر به زیرسازی و 40 میلیمتر به لایه های رویی و سطح خیابان اختصاص یابد.



زه کشی: هنگامیکه آب بر آسفالت ها جاری می شوند و از مسیر خانه ها روان شده و از زیر سازی آسفالت عبور می کنند، تهدید کننده است.



*روکش خیابان ها باید دارای شیب باشد_در شیب گذاری گذاشتن شیب یک چهارم
اینچ در هر 5/30 معمول است.(2 سانتی متر متر برای هر یک متر عرض)



*زه کشی زیر زمینی لزومی ندارد.



*برای هر 30 متر از خیابان ارتفاع شیب می بایست 460 میلیمتر باشد.



*زه کشی باید از ساختمان ها فاصله داشته باشد و نباید اجازه داد تا آب در لبه آسفالت خیابان جمع شود.



چرا استفاده از مواد و مصالح مرغوب



*در خیابان ها که نیروی زیادی بر آن وارد نمی شود همان آسفالت HMA سنتی
مناسب است. در بیشتر موارد HL-8 مخلوط برای زیرسازی (به اندازه 19 میل
متر) این قبیل خیابان ها استعمال می شود. در زیرسازی جاده های خارج از شهر
و پارکینگ ها می توان از HL-3 (به اندازه 5/12 میلیمتر) برای بخش های سطحی
استفاده نمود. برخی عقیده دارند که استفاده از HL-3 و یا HL-3A (به اندازه
5/12 میلی متر) به روکش و آسفالت دوام بیشتری می بخشد.



*مطمئن شوید که پیمانکار پروژه آسفالت را از تولید کنندگان مجاز و معتبر تهیه کرده است تا از کیفیت پروژه کاسته نشود.







اجرای صیحیح عملیات اجرایی



*زیرسازی می بایست هموار و محکم باشد. پیمانکار باید مناطقی که خاک سست و
نرم دارند را با مواد متراکم و چگال جایگزین سازد این مورد نقش تعیین
کننده ای دارد.



*در مناطقی که خانه های جدیدی ساخته شده اول مطمئن شوید که دیگر زمین نشست
نمی کند شاید لازم باشد برای اطمینان از این امر چندین ماه منتظر بمانید.



*سنگ ریزه هایی که در شالوده به کار می رود باید طوری ریخته شود که ضخامت در همه جا یکسان باشد.



*در بخش زیرین آسفالت از گیاه کش ها استفاده کنید تا اگر احیانا آسفالت در
آینده ترک برداشت در آنجا گیاه روئیده نشود و آسفالت متلاشی نگردد.



*باید آسفالت در درجه حرارت مناسب قرار گیرد. اگر حرارت داده شده بیش از
حد باشد (که در این حالت دود آبی رنگی از روی آسفالت متصاعد می شود) سطح
آسفالت پس از مدت کوتاهی ترک بر می دارد و آسفالت زودتر از مدت مقرر سخت و
سفت می شود.( بنابر این یکی از مواردی که باید مد نظر قرار داد و نظارت
صحیحی بر آن داشت کنترل درجه حرارت آسفالت میباشد)



*پیمانکار نباید در یک برجستگی بیش از 5 سانتی متر آسفالت مخلوط گرم بریزد.



*پیمانکار نباید بصورت دستی خیابان را آسفالت کند.



*استفاده از غلتک و عملیات متراکم سازی آسفالت باید از همان ابتدای کار
صورت گیرد تا آسفالت در جای خود قرار گرفته و متراکم شود و تا زمانی که
تمامی نقاط ناهموار پوشانده شود ادامه می یابد

آسفالت به آن دسته از مخلوطهاي قير و مصالح سنگي انتخابي اطلاق مي‌‌شود كه براي روسازي سطح خيابانها و پياده‌روها به منظور پوشش و محافظت روسازي در مقابل عوامل جوي و جلوگيري از فرسايش سطح آنها مورد استفاده واقع مي‌شوند. بسته به نوع و دانه‌بندي مصالح مصرفي، نوع قير، روش حمل، ريختن، عمل آوردن و نهايتاً درجه مرغوبيت، آسفالت داراي انواع مختلفي به شرح زير است:

الف:  آسفالت سرد

       آسفالت سرد به مخلوطي از مصالح سنگي و قير مخلوط يا امولسيون قيري اطلاق مي‌شود كه اختلاط مصالح آن در حرارت محيط صورت مي‌گيرد. در بعضي موارد و بسته به تأييد دستگاه نظارت، قبل از عمل اختلاط قير مورد مصرف، گرم شده، ولي مصالح سنگي حرارت داده نمي‌شود. تهيه آسفالت سرد به دو صورت با دانه‌بندي پيوسته يا دانه‌بندي باز (غير پيوسته) صورت مي‌گيرد. اين نوع آسفالت براي راههاي با ترافيك سنگين مورد عمل نبوده و براي خيابانهاي كم تردد و پياده‌روها توصيه مي‌شود، بسته به نحوه اختلاط مصالح قير دو نوع آسفالت سرد ساخته مي‌شود:

       ـ آسفالت سرد پيش‌ساخته -  در اين روش مصالح سنگي و قير در حرارت محيط و در كارخانه آسفالت مخلوط مي‌شوند.

       ـ آسفالت سرد رد ميكس-  در اين روش مصالح سنگي در كنار خيابان، ريسه و قير مناسب روي آن پاشيده مي‌شود و عمل اختلاط در سطح خيابان صورت مي‌گيرد.

       تهيه مصالح و دانه‌بندي آن، نحوه اختلاط، پخش و اجراي هريك از دو روش فوق، بايد بر اساس مندرجات مشخصات فني خصوصي و مطالب ذيل اين بخش باشد.

       1-    آسفالت سرد پيش‌ساخته

              اين نوع آسفالت از اختلاط مصالح سنگي با قيرهاي مخلوط يا امولسيون قيري در كارخانه توليد مي‌شود.

              1-1- مصالح سنگي

مصالح سنگي مصرفي بايد از نوع مصالح سنگي مرغوب بوده و از شن و ماسه شكسته يا سنگ كوهي تهيه شود. اين مصالح بايد كاملاً تميز و عاري از هرگونه آلودگي و مواد زائد آلي و گياهي بوده و از نوع مصالح سخت و مقاوم باشد و كيفيت آن بر اساس مندرجات اين بخش به تأييد دستگاه نظارت برسد. دانه‌بندي مصالح بايد با مشخصات جدول شماره 1 مطابقت نمايد.

جدول شماره 1 دانه‌بندي مصالح آسفالت سرد پيش‌ساخته

0/19 ميليمتر	5/12 ميليمتر	5/9 ميليمتر	اندازه ماكزيمم اسمي مصالح
III	II	I	شماره دانه‌بندي
درصد رد شده وزني از الك			شرح   اندازه الك مطابق آشتو M92
100	-	-	0/25 ميليمتر (1 اينچ)
100 - 90	100	-	0/19 ميليمتر ( اينچ)
-	100 - 90	100	5/12 ميليمتر ( اينچ)
80 - 60	-	100 - 90	5/9 ميليمتر ( اينچ)
65 - 35	70 - 45	80 - 60	75/4 ميليمتر (شماره 4)
50 - 20	55 - 25	65 - 35	36/2 ميليمتر (شماره 8)
20 - 3	20 - 5	25 - 6	30/0 ميليمتر (شماره 50)
8 - 2	9 - 2	10 - 2	075/0 ميليمتر (شماره 200)

 

                     مصالح مورد مصرف بايد داراي ويژگيهاي زير نيز باشد:

                     ـ دامنه خميري مصالح مانده روي الك نمره 40، نبايد از (6%) بيشتر باشد و حداقل (65%) مصالح سنگي مانده روي الك نمره 4، بايد در يك جبهه (به غير از شكستگي طبيعي) شكسته باشد.

                     ـ ارزش ماسه‌اي مصالح مصرفي بر اساس روش آشتو T176 نبايد كمتر از (30%) باشد و افت وزني مصالح با آزمايش آشتو T104-76 با سولفات سديم پس از 5 بار، نبايد از (9%) تجاوز نمايد.

                     ـ ضريب سايش به روش آزمايش لوس‌آنجلس در 500 دور آزمايش، نبايد از (40%) بر اساس آزمايش آشتو T96 بيشتر باشد.

              1-2- قير

                     قير مورد مصرف بسته به برنامه اجرايي كار، شرايط جوي و امكانات تهيه قير در منطقه، بايد در مشخصات فني خصوصي ذكر شود. در صورت نبود اين اطلاعات مي‌توان از يكي از قيرهاي مندرج در جدول شماره 2  استفاده نمود.

جدول شماره 2  قيرهاي مورد مصرف در آسفالت سرد پيش‌ساخته

حرارت اختلاط بر حسب درجه سلسيوس	نوع مواد قيری
	قير مخلوط:
80 – 55	MC-250
100 – 75	MC-800
80 - 55	MC-250
100 – 75	SC-800
	امولسيون کاتيونيک:
70 – 10	CMS-2
70 – 10	CMS-2h

توضيحات جدول:

ـ درجه حرارت مندرج در جدول مربوط به درجه حرارت مخلوط آسفالتي است كه بلافاصله از مخلوط‌كن خارج مي‌شود و ارتباطي به درجه حرارت قير هنگام پاشيدن در مخلوط‌كن ندارد.

ـ از مصرف قيرهاي RC كه كاربرد آن داراي خطرات زيادي است، بايد خودداري شود.

ـ درجه حرارت مندرج در جدول در پاره‌اي موارد از درجه اشتعال قيرهاي مخلوط بالاتر است. در اين حالت بايد نهايت دقت به عمل آيد و از نزديك كردن شعله آتش به قير خودداري شود.

               1-3- ساخت آسفالت

                     قبل از ساخت آسفالت پيمانكار بايد مصالح موردنظر را بر اساس دانه‌بنديهاي خواسته شده در مشخصات فني خصوصي تهيه نموده و طرح اختلاط را زير نظر آزمايشگاه مورد قبول دستگاه نظارت آماده سازد. طرح اختلاط تهيه شده براي اجرا به پيمانكار ابلاغ خواهد شد. در صورت عدم دسترسي به آزمايشگاه و عدم تعيين طرح اختلاط، مي‌توان از روشهاي تجربي زير استفاده نمود:

                     1-3-1- آسفالت سرد با قير مخلوط MC يا SC . در صورت استفاده از اين قيرها ميزان درصد قير با توجه به دانه‌بندي مصالح از رابطه زير به دست مي‌آيد:

P = 0.02a + 0.07b +0.15c + 0.2d

                     كه در رابطه فوق:

                -p درصد قير مخلوط آسفالتي نسبت به وزن مصالح خشك

                -a درصد مصالح مانده روي الك نمره 50 (3/0 ميليمتر)

                -b درصد مصالح رد شده از الك نمره 50 و مانده روي الك نمره 100 (15/0 ميليمتر)

                -c درصد مصالح رد شده از الك نمره 100 و مانده روي الك نمره 200 (075/0 ميليمتر)

                -d درصد مصالح رد شده از الك نمره 200، است.

                     1-3-2- آسفالت سرد با امولسيون قير

                     در صورت استفاده از امولسيون قير، مقدار درصد قير مصرفي از رابطه زير به دست مي‌آيد:

P = 0.05A + 0.1B + 0.5C

                     كه در رابطه فوق:

                     -p درصد وزني امولسيون قير نسبت به وزن مصالح خشك

                     -A درصد مصالح مانده روي الك نمره 8 (36/2 ميليمتر)

                     -B درصد مصالح رد شده از الك نمره 8 و مانده روي الك نمره 200

                     -C درصد مصالح رد شده از الك نمره 200، است.

                     براي ساخت آسفالت سرد مي‌توان از كارخانه‌هاي آسفالت متناوب يا مداوم كه در تهيه آسفالت گرم به كار مي‌رود، استفاده نمود. به طور كلي مي‌توان از كارخانه آسفالتي كه مجهز به فلاسك قير براي گرم كردن مخلوط قير يا امولسيون و مخلوط‌كن باشد، استفاده نمود. چنانچه آسفالت سرد پيش‌ساخته در فصل زمستان و هواي سرد تهيه شود، لازم است كه مصالح گرم شوند تا عمل آغشته شدن قير و مصالح به سهولت ممكن گردد و سپس مخلوط آسفالتي در كارگاه، انبار و در هواي مناسب پخش گردد.

              1-4- نحوه اجرا

                     حمل آسفالت سرد با كاميون كمپرسي انجام مي‌شود. قبل از پخش آسفالت پيش‌ساخته سرد، بايد سطح جاده از گردوخاك و مواد خارجي كاملاً پاك و تمامي چاله‌ها و ناهمواريها، ترميم و مرمت شوند. سطح جاده كاملاً با نيمرخ موردنظر تطبيق يابد. پخش آسفالت با گريدر يا فينيشر انجام مي‌شود. ضخامت لايه‌هاي آسفالت سرد با توجه به اندازه ماكزيمم مصالح و نوع ماشين پخش‌كننده متفاوت مي‌باشد. اين ضخامت، بايد با مندرجات جدول شماره 3 مطابقت نمايد.

جدول شماره 3  ضخامت لايه‌هاي آسفالت سرد پيش‌ساخته

ضخامت لايه بر حسب سانتيمتر				اندازه ماکزيمم اسمی مصالح
پخش با فينيشر		پخش با گريدر
حداقل	حداکثر	حداقل	حداکثر
4	5/7	6	5/7	5/19 ميليمتر (دانه‌بندی شماره III )
4	6	مجاز نيست	مجاز نيست	5/12 ميليمتر (دانه‌بندی شماره II )
4	6	مجاز نيست	مجاز نيست	5/9 ميليمتر (دانه‌بندی شمارهI )

 

                     تراكم لايه‌ها پس از پخش آسفالت صورت مي‌گيرد. عمل تراكم به ترتيب با غلتك چرخ آهني دوچرخ، غلتك چرخ آهني سه‌چرخ و در پايان با غلتك چرخ لاستيكي يا غلتك ويبره انجام مي‌شود. لايه‌ها بايد به صورت يكنواخت و بدون ناهمواري باشند، ميزان رواداري ناهمواريها در طول شمشه 3 متري، نبايد در امتداد محور مسير از 5 ميليمتر و در امتداد عمود بر محور از 8 ميليمتر تجاوز نمايد.

                     پخش آسفالت سرد پيش‌ساخته در درجه حرارت محيط كمتر از 10 درجه سانتيگراد مجاز نيست. نظر به اينكه درجه حرارت مصالح برابر درجه حرارت محيط است، بايد اين نوع آسفالت در هواي گرم يا معتدل انجام شود و از اجراي آن در هواي سرد خودداري گردد.

       2-    آسفالت ردميكس

              اين نوع آسفالت سرد از طريق اختلاط مصالح و قير مخلوط با امولسيون قير به كمك وسايل مخلوط‌كننده نظير گريدر، لودر يا وسيله مناسب ديگر ساخته مي‌شود. از جمله مزاياي اين نوع آسفالت استفاده از مصالح مشخصي است كه در كنار راه، ريسه و يا در نزديكي آن انبار مي‌شود. آسفالت سرد ردميكس به عنوان قشر رويه پياده‌روها و خيابانهاي با ترافيك كم و بعنوان قشر اساس يا زيراساس آسفالت مورد استفاده قرار مي‌گيرد. مشخصات مصالح، نحوه تهيه، پخش و اجرا، بايد بر اساس مندرجات مشخصات فني خصوصي باشد. در صورت عدم دسترسي به اين مشخصات رعايت مندرجات فصل هفدهم نشريه 101 دفتر تدوين ضوابط و معيارهاي فني سازمان مديريت و برنامه‌ريزي كشور تحت عنوان ”مشخصات فني عمومي راه (تجديد نظر اول)“ الزامي است.

9-    روش اجرا

              9-1- آماده كردن سطح خيابان

                     قبل از حمل و پخش آسفالت، مسير عمليات بايد با توجه به ميزان توليد و برنامه زمانبندي كار از هر جهت آماده و مهيا شود. اگر آسفالت روي قشرهاي شني، زيراساس و اساس شكسته اجرا شود، بايد قبلاً هرگونه پستي و بلندي و ناهمواريها به نحو مطلوب مرمت شده، اندود نفوذي قيري (پريم‌كت) به شرح مندرج در اين بخش و بر اساس نقشه‌هاي اجرايي انجام شده باشد. چنانچه عمليات آسفالتي روي پوششهاي آسفالتي يا بتني اجرا مي‌شود، بايد ابتدا بر اساس پيش‌بينيهاي مندرج در مشخصات فني خصوصي نسبت به تعمير، اصلاح و مرمت آسفالتهاي موجدار يا فتيله‌دار و يا سطوح بتني معيوب اقدام شود. در اين حالت بايد بستر كار از هرگونه مواد خارجي، گردوغبار و گل و لاي پاك شود، اين كار با جاروهاي مكانيكي يا هواي فشرده صورت مي‌گيرد و سپس به شرح مندرجات اين بخش قيرپاشي يا اندود سطحي (تك‌كت) انجام مي‌شود. براي دستيابي به عرض آسفالت طبق مشخصات، بايد محور خيابان و كناره طرفين آسفالت به دقت، خط‌كشي و علامت‌گذاري شود، فاصله علامتها در خطوط مستقيم، 40 متر و در قوسها 5 تا 10 متر مي‌باشد.

              9-2- اندود نفوذي (پريم‌كت)

                     پخش يك لايه قير محلول با ويسكوزيته كم در سطح بستر شني خيابان نظير زيراساس و اساس را اندود نفوذي يا پريم‌كت گويند. اين اندود براي آماده نمودن سطوح زيرسازي به منظور پخش آسفالت روي آن صورت خواهد گرفت. قير پخش شده در داخل خلل و فرج مصالح سنگي، نفوذ كرده و علاوه بر يكپارچه كردن و تحكيم مصالح، سبب تسهيل چسبندگي قشر آسفالت به مصالح زيرين خواهد شد.

                     ـ ميزان قير و نحوه اجراي اندود نفوذي

                     نفوذ قير در سطح راه شني بستگي به ويسكوزيته قير مصرفي و درجه حرارت محيط دارد. از اين رو انتخاب مناسب‌ترين نوع قير بستگي به ويسكوزيته قير مصرفي، نوع دانه‌بندي بستر سنگي و فرايند عمل آمدن قير خواهد داشت.

                     چنانچه پريم‌كت در هواي سرد انجام شود، بهتر است از قير RC-70 و در صورت عدم دسترسي به اين نوع قير از قير R-250 وMC-30 استفاده شود. در هواي معتدل مي‌توان علاوه بر قيرهاي فوق‌الذكر از قير MC-70 ياMC-250 استفاده نمود. در شرايطي كه هواي محيط گرم باشد (بالاي 35 درجه سلسيوس)، علاوه بر تمامي قيرهاي فوق مي‌توان از قيرهاي SC-70 وSC-250 نيز استفاده نمود. اندود نفوذي بايد هنگامي اجرا شود كه هوا، باراني و مه‌آلود نباشد و سطح كار، خشك يا داراي رطوبت نسبتاً كمي باشد. در موقع پخش قير درجه حرارت هوا در سايه، چنانچه هوا رو به گرمي مي‌رود، بايد بيش از 10 درجه و وقتي هوا رو به سردي مي‌رود، بيش از 15 درجه سلسيوس باشد. مقدار قير كه پس از 24 ساعت كاملاً جذب راه مي‌شود، براي سطح شني با بافت ريزدانه 5/0 كيلوگرم در مترمربع و براي بافت درشت‌دانه تا حدود 2 كيلوگرم در مترمربع مي‌باشد. ميزان مناسب قير مصرفي در هر مورد توسط دستگاه نظارت، تعيين و به پيمانكار ابلاغ مي‌شود. درجه حرارت پخش قير، بايد بر اساس مندرجات مشخصات فني خصوصي باشد. چون اغلب درجه حرارت پخش، بالاتر از درجه اشتعال قير است، بايد نهايت دقت به عمل آيد كه شعله آتش به قير نزديك نشود. پخش قير با قيرپاش مجهز به وسايل گرم‌كننده قير صورت خواهد گرفت. برنامه كار بايد چنان باشد كه پس از اجراي اندود نفوذي و عمل‌آوري آن، قشر آسفالت اجرا شود. اندود نفوذي نبايد زير بار ترافيك قرار گيرد، هرگاه عبور وسائط نقليه اجتناب‌ناپذير باشد، بايد روي سطح قيرپاشي طبق دستور دستگاه نظارت با ماسه پوشانيده شود.

              9-3- اندود سطحي (تك‌كت)

                     لايه‌اي نازك از امولسيون قيري را كه روي سطوح آسفالتي يا بتني، پخش شده و موجب چسبندگي آسفالت به سطح زيرين آن مي‌شود، اندود سطحي يا تك‌كت گويند.

                     ـ ميزان قير و روش اجرا

                     نوع امولسيونهاي قير در اندود سطحي قير آنيونيك SS-1 وSS-1h يا كاتيونيك CSS-1 و CSS-1h مي‌باشد. درجه حرارت پخش اين قيرها بين 25 تا 55 درجه سلسيوس مي‌باشد. قبل از پخش امولسيون قير، بايد با وسايل مناسب نظير جاروي مكانيكي و ساير روشهاي مورد تأييد، تمامي سطوح كار از گردوخاك و ساير آلودگيها كاملاً تميز شود، به طور كلي سطح كار، بايد از هرگونه مواد اضافي عاري باشد. ميزان قير پخش شده در سطح كار، بستگي به شرايط سطح كار، دارد، به هر حال رعايت نكات زير الزامي است:

                     ـ در صورتي كه قرار است دو يا چند قشر آسفالت در فاصله زماني يك الي دو هفته به طور متوالي پخش شود، مشروط بر آنكه باران روي آن نباريده و هوا سرد نباشد، با نظر دستگاه نظارت مي‌توان از پخش اندود تك‌كت خودداري نمود.

                     ـ در صورتي كه روي سطح آسفالت پخش شده تازه، باران ببارد و يا سطح آلوده به گردوغبار شده باشد، ميزان قير 33/0-23/0 كيلوگرم در مترمربع مي‌باشد. قبل از پخش امولسيون قيري، بايد آن را با آب شيرين و زلال هم حجم خود رقيق نمود.

                     چنانچه اندود تك‌كت روي آسفالت كهنه يا سطوح آسفالت سطحي باشد، ميزان آن 68/0-35/0 كيلوگرم در مترمربع مي‌باشد، در هر صورت ميزان دقيق قير با نظر دستگاه نظارت مشخص مي‌شود. پخش اندود به وسيله دستگاه پخش امولسيون قير صورت مي‌گيرد. دستگاه پخش قير بايد مجهز به ادوات لازم، بدون عيب و تنظيم شده باشد. به طوري كه امولسيون قير را به طور يكنواخت و به مقدار خواسته شده در سطح كار پخش نمايد. دستگاه پخش قير بايد مجهز به سرعت‌سنج بوده و بتواند مقدار امولسيون پخش شده را كنترل نمايد. در صورت لزوم و با توجه به درجه حرارت هوا، دستگاه قير پخش‌كن بايد مجهز به گرم‌كن باشد تا بتواند مواد قيري را به درجه حرارت پخش برساند. مخازن امولسيون قير، بايد در مقابل سرما محافظت شود. سطح قير بايد پوشيده باشد و در معرض هوا قرار نگيرد. پخش آسفالت بر روي اندود سطحي بايد در همان روز صورت گيرد. در موقع پخش اندود سطحي، درجه حرارت محيط نبايد از 10 درجه سلسيوس كمتر باشد. در صورتي كه درجه حرارت كمتر از 10 درجه سلسيوس باشد، بايد پخش قير با نظر دستگاه نظارت انجام گيرد.

                     در هر صورت درجه حرارت پخش، نبايد از 5 درجه سلسيوس كمتر باشد.

              9-4- پخش آسفالت

                     9-4-1- كليات

                     پس از آماده شدن سطح كار بايد مصالح آسفالتي ، پخش و آماده كوبيدن گردد. پخش آسفالت از نظر درجه حرارت محيط، درجه حرارت مخلوط آسفالتي و آمادگي سطح كار، بايد به تأييد دستگاه نظارت رسيده باشد و پيمانكار قبل از تأييد دستگاه نظارت مجاز به پخش آسفالت نخواهد بود.

                     در مواقع باراني، روي سطوح آلوده، سطوح يخ زده و دماي محيط كمتر از 7 درجه سلسيوس، پخش آسفالت به هيچوجه مجاز نمي‌باشد. اصولاً برنامه زمانبندي اجراي عمليات، بايد چنان باشد كه پخش آسفالت در فصول مناسب سال صورت گيرد. اساساً درجه حرارت سطح كار، نبايد از 25 درجه سلسيوس كمتر باشد. پخش آسفالت با وسايل زير صورت مي‌گيرد:

                     9-4-2- پخش با فينيشر

                     پخش آسفالت بايد با دستگاه فينيشر انجام شود. فينيشر بايد بتواند مخلوط آسفالتي را به صورت يكنواخت در عرض، ضخامت و شيب موردنظر پخش نمايد. محفظه و پره‌هاي دستگاه پخش‌كننده، بايد به نحوي باشد كه آسفالت را به طور يكنواخت در جلوي صفحه‌هاي اطوي فينيشر پخش نمايد. اطوي فينيشر بايد مجهز به وسايل تسطيح باشد كه در درجه حرارتهاي معين بتواند سطحي همگن و يكنواخت ايجاد نموده و از شياردار شدن و فتيله شدن آسفالت جلوگيري به عمل آيد. اين اطو بايد به گرم‌كن مجهز باشد كه در صورت لزوم از آن استفاده شود. در موارد خاص و براي تنظيم دقيق سطح آسفالت، پيمانكار بايد از فينيشرهاي تمام اتوماتيك استفاده نمايد. دستگاه فينيشر بايد مجهز به كوبنده‌هاي ارتعاشي باشد و بتواند آسفالت را در لايه‌هايي با ضخامتهاي مختلف و عرضهاي خواسته شده، پخش نمايد. در صورتي كه آسفالت بيشتر از يك قشر پخش شود، بايد اتصالهاي طولي و عرضي هر قشر حداقل 15 سانتيمتر از اتصالهاي نظير قشر زيرين فاصله داشته باشد. در صورتي كه عرض پخش آسفالت زياد باشد و اجباراً پخش در چند خط عبور انجام شود، بايد حتي‌الامكان پخش خطوط مجاور همزمان صورت گيرد تا ترك طولي ايجاد نشود. بايد دقت شود كه محل اتصال عرضي سطح آسفالت كاملاً يكسان و يكنواخت بوده و بعد از كوبيده شدن، ناهمواري ايجاد نشود. بدين منظور پيمانكار بايد به تعداد كافي كارگر مجرب همراه با دستگاه فينيشر آماده به كار داشته باشد تا شيارها و ناهمواريها و نقايص احتمالي را با تخته ماله و وسايل مناسب و مورد تأييد ديگر برطرف سازند. اندازه‌گيري آسفالت پخش شده و كوبيده شده با ميله انجام مي‌شود تا در صورت لزوم ضخامت متوسط آسفالت پخش شده، كنترل شود. پخش آسفالت با وسايل دستي و تخته ماله فقط در سطوح محدود و با تأييد قبلي دستگاه نظارت مجاز خواهد بود.

                     9-4-3- پخش با گريدر

                     پخش آسفالت به منظور تسطيح، رگلاژ و اصلاح پروفيلهاي سطح خيابان موجود يا ترميم و بازسازي شيب عرض در قوسها را مي‌توان با گريدر و پس از دريافت موافقت دستگاه نظارت انجام داد. به منظور پخش يكنواخت آسفالت با گريدر، ابتدا بايد سطح كار در طول موردنظر، ميخكوبي و ريسمان‌كشي شود. اين ميخكوبي بايد در امتداد محور و در كناره‌هاي مسير صورت گيرد، سپس با توجه به ارتفاعات به دست آمده از ميخكوبي، آسفالت موردنظر در سطح خيابان ريسه شود. پس از آن گريدر مبادرت به پخش آسفالت بدون مانور اضافي و جابه‌جايي آسفالت مي‌نمايد، بدين منظور بايد از رانندگان مجرب و آشنا به اين نوع كار براي گريدر استفاده نمود. به نحوي كه حتي‌الامكان از رفت و برگشتهاي اضافي خودداري به عمل آيد. پس از پخش آسفالت با گريدر و صاف كردن آن با غلتك چرخ‌آهني، براي تراكم از غلتكهاي لاستيكي استفاده مي‌شود. عموماً پخش آسفالت با گريدر باعث ايجاد سطحي با بافت درشت و زبري زياد مي‌شود كه مي‌تواند باعث پيوستگي بين اين قشر و قشر رويه آسفالتي باشد. ضخامت آسفالت پخش شده در قشر رگلاژ در فرورفتگيها، نبايستي از 5/7 سانتيمتر بيشتر باشد. براي اصلاح شيب عرضي قوسها چنانچه بيش از يك قشر آسفالت نياز باشد، بايد پخش آسفالت چنان صورت گيرد كه ضخامت آسفالت كوبيده شده در خارج قوس، حداكثر 5 سانتيمتر و در داخل قوس، حداقل 5/2 سانتيمتر باشد.

                     9-4-4- درجه حرارت پخش

                     درجه حرارت پخش مخلوط آسفالتي تابع دماي محيط اجراي كار، نوع و دانه‌بندي مصالح سنگي و نوع قير مصرفي است.

                     9-4-5- تراكم آسفالت

                     كوبيدن آسفالت با غلتكهاي فولادي سه‌چرخ، غلتكهاي لرزشي، غلتكهاي لاستيكي و غلتكهاي دوچرخ يا سه‌چرخ و غلتكهاي مختلط انجام مي‌شود. نوع و تعداد غلتكهاي موردنظر در هر مورد با توجه به ميزان آسفالت پخش شده، بايد به تأييد دستگاه نظارت برسد. به طور كلي تعداد غلتكها بايد براي حصول تراكم مورد لزوم كافي بوده و نبايد كمتر از دو دستگاه باشد. انواع غلتكها به شرح زير بايد مورد استفاده قرار گيرند:

                     يك ـ غلتكهاي فولادي

                     اين غلتكها شامل غلتكهاي صاف (استاتيك) يا غلتكهاي لرزشي مي‌باشند. وزن غلتكهاي دوچرخ يا سه‌چرخ، بايد حداقل 8 تن و فشار روي هر واحد از عرض چرخ غلتك، حداقل 45 كيلوگرم بر سانتيمتر باشد. روي سطح غلتكها بايد گلگير و آبپاش نصب شود. حركت غلتكهاي صاف بايد حتي‌الامكان يكنواخت بوده و سرعت آن، نبايد از 5 كيلومتر در ساعت تجاوز نمايد. غلتكهاي لرزشي براي كوبيدن آسفالت بايد خودرو بوده و از نوع كششي آنها نبايد استفاده شود. وزن غلتك لرزشي نبايد كمتر از 7 تن باشد، بار خطي استاتيك اين غلتكها، بايد بين 25 تا 45 كيلوگرم بر سانتيمتر عرض و ميزان ارتعاش آنها 2000-3000 در دقيقه باشد. ميزان نوسان غلتكهاي ارتعاشي 8/0-4/0 ميليمتر و سرعت حركت آنها، حداكثر 5 كيلومتر در ساعت مي‌باشد.

                     دو ـ غلتكهاي لاستيكي

                     اين غلتكها بايد خودرو بوده و وزن آنها بين 15 تا 30 تن باشد. در اين غلتكها بايد فضاي كافي براي افزايش وزن تعبيه گردد. فشار باد چرخ اين غلتكها بين 5 تا 5/8 كيلوگرم بر سانتيمترمربع است. براي اينكه آسفالت به چرخها نچسبد، حتي‌الامكان بايد چرخها در تمام مدت كار گرم بماند، در غير اين صورت بايد از لوله آبپاش و گلگيرهاي پارچه‌اي ضخيم براي تميز نگه داشتن چرخها استفاده نمود. لاستيك چرخ غلتكها بايد سالم و بدون نخزدگي باشد. سرعت غلتك لاستيكي، نبايد از 8 كيلومتر در ساعت تجاوز نمايد.

                     سه ـ نحوه كوبيدن آسفالت

                     تراكم آسفالت بايد بلافاصله و همزمان با پخش انجام شود. در اين مرحله بايد توجه داشت كه درجه حرارت پخش چنان باشد كه آسفالت، تاب تحمل وزن غلتك يا اثرات ارتعاشي غلتكهاي لرزشي را داشته و زير بار چرخ، فتيله و جابه‌جا نشود و در سطح آن پس از اتمام غلتك‌زني، شيارهاي طولي و عرضي به وجود نيايد. غلتك‌زني بايد چنان صورت گيرد كه هر گذر غلتك در هر مرحله از تراكم، قسمتي از گذر قبلي را بپوشاند تا تراكم يكنواخت و همگن در تمام سطح كار تأمين شود. تغيير مسير غلتكها يا جلو عقب رفتن آنها با دقت و آهستگي صورت گيرد. مراحل مختلف كوبيدن به شرح زير است:

                     مرحله اول ـ اين مرحله پس از پخش مخلوط آسفالتي، شروع و توسط غلتكهاي سه‌چرخ، دوچرخ و يا لرزشي انجام مي‌شود. چنانچه غلتكهاي فوق‌الذكر با يكديگر كار كنند، درست در پشت سر فينيشر، بايد غلتك سه‌چرخ عمل نمايد. سرعت غلتك در اين مرحله 3 كيلومتر در ساعت و وزن آن 8 الي 12 تن است. سرعت غلتك لرزشي 4-5 كيلومتر در ساعت و وزن آنها 7 تا 12 تن مي‌باشد. فاصله غلتكها با فينيشر، نبايد از 50 متر تجاوز نمايد. درجه حرارت مخلوط آسفالت بايد چنان باشد كه مخلوط آسفالت به چرخ نچسبد و در سطح آن تركهاي طولي و عرضي ايجاد نشود. حداقل درجه حرارت براي مخلوطهاي آسفالتي با دانه‌بندي پيوسته، 120 و براي مخلوطهاي با دانه‌بندي گسسته 80 درجه سلسيوس، مي‌باشد.

                     مرحله دوم ـ در اين مرحله مخلوط آسفالتي هنوز حالت خميري داشته و عمل تراكم بلافاصله بعد از مرحله اول صورت خواهد گرفت و غلتك‌زني تا حصول تراكم موردنظر ادامه خواهد يافت. درجه حرارت مخلوط آسفالتي با دانه‌بندي پيوسته در اين مرحله، 90 درجه سلسيوس است. غلتكهاي به كار گرفته شده در اين مرحله، بايد از نوع چرخ لاستيكي يا لرزشي انتخاب شوند تا بتوان به تراكم يكنواخت‌تر و همگن‌تر در فاصله زماني كوتاهتر دست يافت. سرعت غلتكهاي لاستيكي در اين مرحله، 5 تا 8 و سرعت غلتكهاي لرزشي، 4 تا 5 كيلومتر در ساعت است. بكارگيري غلتكهاي استاتيك در اين مرحله به جاي غلتكهاي لاستيكي يا لرزشي با تأييد دستگاه نظارت مجاز مي‌باشد. غلتك‌زني تا حصول تراكم موردنظر بايد قبل از سرد شدن آسفالت خاتمه يافته باشد، اين درجه حرارت براي غلتكهاي لرزشي، 70 و براي غلتكهاي لاستيكي، 85 درجه سلسيوس است.

                     مرحله نهايي ـ غلتك‌زني در اين مرحله به عنوان عمل كمكي و براي محو آثار ناشي از چرخ غلتكهاي مراحل پيشين صورت خواهد گرفت. غلتكهاي مورد استفاده در اين مرحله از نوع غلتكهاي استاتيكي با سرعت 5 كيلومتر در ساعت و وزن حداقل 8 تن مي‌باشد. عمل غلتك‌زني تكميلي، بايد بلافاصله بعد از مرحله دوم صورت گيرد تا مخلوط آسفالتي هنوز كارايي لازم براي محو آثار غلتك‌زني قبلي را داشته باشد.

                     9-4-6- كنترل تراكم

                     قشرهاي آسفالتي شامل اساس آسفالتي، آستر و رويه، بايد حداقل تا تراكم (97%) نمونه آزمايشگاهي مارشال كوبيده شوند. وزن مخصوص نمونه مارشال به طريقه آشتو T166 و تراكم نسبي قشرهاي آسفالتي به روش آشتو T230 اندازه‌گيري مي‌شود.

 

برای این کار باید وسط فینیشر درست در نقطه تغییر درصد شیب قرار بگیرد

 اگر جاده ای داشتیم با فرض عرضی ۵متری وآن هم شیب عرضی این جاده حدودا" در اواسط تغییر پیدا کرده یعنی در طول این ۵ متر، شیب یکنواخت نمی باشد و به دو قسم تبدیل میشود. فرض اینکه ۲متر آن باشیب ۲ درصد و۳متر آن با شیب ۴درصد بوده و احتمالا" اینکه این دو شیب نامساوی در ۵متر عرض جاده همسو  و یا با شیبهای مخالف میباشد. که این جاده را در هر دو حالت(شیب عرضی غیر همنام ،همسو یا غیر همسو) میتوان با فینشر فوگل تا عرض حدودا" ۸ متر در یک باند پخش کرد چون فینیشر فوگل میتواند از وسط اتو به نسبت مساوی به دو طرفش شیب دهد .

سوال این است که شیبهای ما غیر همنام است ولی فینیشر ما فقط از وسط آن هم با درصد مساوی به دو طرف شیب میدهد آیا شیبی که به اتو ی فینیشر دادیم با شیب جاده همخوانا میشود ؟

جواب:بلی، چون شیبهای عرضی غیر همنام ما به دو صورت میباشد همسو و غیر همسو  در هر دو صورت شرط اصلی همخوانا بودن این است که باید وسط فینیشر درست در نقطه تغییر درصد شیب قرار بگیرد آنگاه خود فینیشر در سطح شیبداری قرار میگیرد و با تغییر درصد شیب اتوی فینیشر آسفالت سرتاسر زیر اتو با توجه به تابعیت لایه زیر زخامت یکنواختی را حفظ میکند.

عملکرد در شیبهای عرضی غیر همنام ولی همسو   

 فینیشر وقتی در روی جاده ای که شیب عرضی همسو ولی در اواسط عرض جاده شیب تغییر پیدا کرده قرار میگیرد (که درست وسط فینیشر در نقطه تغییر شیب قرار بگیرد) آنگاه فینیشر خودش در موقعییت شیبداری قرار میگیرد. که نسبت شیب وسط فینیشر به دو طرف عرض جادئه دو شیبه برابر است با نصف تفاضل درصد شیب بیشتر، از درصد شیب کمتر میباشد. که آن را هم میتوان از وسط  اتوی فینیشر شیب داد و همخوانا کرد.

مثال: اگر جاده ما به عرض۵متر بوده با شیب همسو ولی ۲ متر آن با شیب ۲درصد و ۳ متر آن باشیب ۴ درصد باشد و  برای اجرا در یک باند، فینیشر را در روی این جاده قرار دهیم با توجه نسبت شیب فینیشر به جاده که نصف تفاضل شیب بیشتر از شیب کمتر میباشد برابر ۱ درصد بوده یعنی باید از وسط اتوی فینیشر ۱ درصد به دو طرف اتو شیب دهیم.

 عملکرد در شیبهای عرضی غیر همنام ولی غیر همسو (شیب مخالف)

 فینشر در جاده های شیب عرضی دو طرفه میتواند از وسط به طرفین شیب بدهد ولی با درصد مساوی

فینیشر وقتی در روی جاده ای که شیب عرضی غیر همسو و غیر همنام یعنی جاده ای با شیب عرضی دو طرفه ولی شیبهای طرفین نامساوی باشد (که درست وسط فینیشر در نقطه تغییر شیب قرار بگیرد) آنگاه فینیشر خودش در موقعییت شیبداری قرار میگیرد.که نسبت شیب وسط فینیشر به دو طرف عرض جاده دوشیبه، برابر است با نصف مجموع  درصد شیب بیشتر، با درصد شیب کمتر میباشد. که آن هم   میتوان از وسط  اتوی فینیشر شیب داد و همخوانا کرد.

مثال: اگر جاده ما به عرض۵متر بوده با شیب غیر همسو (شیب دو طرفه) ولی ۲ متر آن با شیب ۲درصد و ۳ متر آن باشیب ۴ درصد باشد و  برای اجرا در یک باند،فینیشر را در روی این جاده قرار دهیم. با توجه نسبت شیب فینیشر به جاده که نصف مجموع شیب بیشتر، با شیب کمتر میباشد. برابر ۳ درصد بوده یعنی باید از وسط اتوی فینیشر ۳ درصد به دو طرف اتو شیب دهیم.

 محاصبات درصد شیب هنگام اجرا

چون فینیشر فوگل قابل درصد شیب به دو طرف به یک میزان  از وسط اتو میباشد و اگر جاده ما شیب به یکطرف به عرض ۵ متر ولی باشیب غیر همنام و بعضی موقع غیر همنام و غیر همسو در این موقع

الف) اگر شیب جاده همسو باشد ولی غیر همنام یعنی عرض جاده ۲ متر با شیب ۲درصد و ۳متر باشیب ۴درصد باشد در این صورت وسط فینیشر را درست در نقطه تغیر درصد شیب گذاشته و از  وسط    اتو فینیشر، درصد شیب را میدهیم که برابر محاصبه ۱درصد میباشد.

نحوه درصد شیب از وسط اتوی فینیشر در جادههای شیب عرضی همسو ولی غیر همنام (حاصل تفاضل شیب بیشتر از شیب کمتر را به دست آورده  و به ۲ تقسیم میکنیم حاصل جواب برابر درصد شیب وسط اتوی فینیشر میباشد) که درصد شیب اتو فینیشر در مورد بالا  (الف) برابر ۱رصد میباشد زیرا حاصل تفاضل شیبها برابر ۲=۲-۴   میباشد که نصف آن برابر  ۱ میباشد.

ب) اگر شیب جاده غیر همسو  و غیر هم نام باشد یعنی جادهای به عرض ۵ متر  که ۲متر آن با شیب ۲درصد به یک طرف و ۳متر آن با شیب ۴ درصد به طرف دیگر (طرف مخالف)در این صورت وسط فینیشر را درست در نقطه تغییر درصد شیب گذاشته و از  وسط   اتو فینیشر    درصد شیب را میدهیم که برابر محاصبه ۳درصد میباشد.

نحوه درصد شیب از وسط اتوی فینیشر در جادههای شیب عرضی غیر همسو و غیر همنام (مجموع شیب اولی با شیب دومی تقسیم بر ۲ میکنیم حاصل جواب برابر درصد شیب وسط اتوی فینیشر میباشد) که درصد شیب اتو فینیشر در مورد بالا (ب) برابر ۳درصد میباشد زیرا مجموع شیبها برابر ۶=۲+۴ میباشد که نصف آن برابر ۳ میباشد.

ایرادها ورفع ایرادها در موقع اجرای کار در شیبهای غیرهمنام وغیر همسو در یک باند

1- اگر در حین کار ضخامت آسفالت بغلهای جاده از وسط جاده در پشت فینیشر بیشتر باشد آنگاه یا زیرسازی مشکل دارد و یا اینکه درصد شیب وسط اتو کمتر است باید درصد شیب را افزایش دهیم .

۲- اگر در حین کار ضخامت آسفالت وسط جاده از بغلها در پشت فینیشر بیشتر باشد و لایه زیر مشکل نداشته باشد آنگاه درصد شیب داده شده از وسط اتوی فینیشر بیشتر از حد استاندارد میباشد باید کمتر کرد رای این کار باید وسط فینیشر درست در نقطه تغییر درصد شیب قرار بگیرد